می توان گفت تفاوت انسان ها بنوعی تنها تفاوت در روش زندگی آنهاست؛ آنها که در زندگی سخت کوشند، آنها که تنبل هستند، آنها که پولدارند، آنها که درس خوانند و آنها که عیاشند! هر کدام یک جور زیستن را انتخاب کرده اند.
انسان ها همه تا حد زیادی رسم زندگی خویش را، خود اختراع می کنند.
اغلب روش های زندگی تنها منبعشان سنت است، یعنی فرهنگ(1)؛ و در این میان فرهنگ پذیری مختلف شیوه های مختلف زندگی می آفریند.
معمولا فرهنگ رو به سوی مشخصی دارد و هدف خاصی را معهود پیروان خود قرار می دهد(2). به همین خاطر اغلب هدف های زندگی مردم یک جامعه همسان است و البته شیوه زندگی (که افراد خود اختراع کرده اند) متفاوت؛ اینجاست که عده ای لقب موفق، خوش شانس و... می گیرند، آنها که برای این هدف مشترک طرح خوبی ریخته و روشی کار آمد ترسیم کرده اند. مثلا در فرهنگ کنونی ما پول دار بودن و همچنین شهرت دو خصیصه عالی محسوب می شود، کسی که دروس دانشگاهی را بخوبی طی کند و به این دو صفت نایل شود فردی موفق از نظر این فرهنگ است.
***
در روش زندگی همه اعمال با یکدیگر تناسب دارد. بهمین خاطر است که تغییر شیوه زندگی بسیار دشوار و برای برخی غیر ممکن است، چون برای ایجاد تغییر باید کل سیستم را عوض کرد، نه فقط یک چرخ آن را! منی که از ابتدا با کتابخوانی زندگی ام را تنظیم کرده ام، مطالعه کردن برایم یک مسله عادی همچون غذا خوردن است، چرا که همه زندگی ام را حول مطالعه تنظیم کرده ام .چون سیستم را این چنین تعریف کرده ام. و فردی که شهوتران است زندگی اش را حول شهوت رانی نظم می دهد.هدفش و مسیرش همین است و اگر بخواهد بعنوان مثال نماز بخواند برایش بسیار دشوار خواهد بود چرا که نه فقط 10 دقیقه از وقتش را صرف نماز می کند بلکه باید روش زندگی و هدف آن را تغییر دهد.
بسیاری را می بینیم که از روش زندگی خود "خسته" هستند، و گاهی می شود بسیار به حال دیگران و روش زندگی آنان غبطه می خورند اما عاجزند از مثل آنها زندگی کردن و می گویند "عادت کرده ایم!" و نمی بینند سیستمی را که در آن می زیند.
روش زندگی یک سیستم است؛ سیستمی که قطعا باید یک هدف داشته باشد. سیستمی که هر یک از اجزای آن در کنار جزء دیگر معنا می یابد و کار می کند. نماز به سوی خالق مطلق در سیستم یک اومانیست- که خود را محور زندگی می بیند و هدف و ذکر و فکرش خودش است- بی فایده خواهد بود . نماز جزیی از سیستم یک بنده است یک بنده که بندگی بخدا را به اثبات برساند! کسی که دوست دارد نماز بخواند اما نماز برایش دلچسب نیست باید سیستم زندگی خویش را تغییر دهد.او باید مقصد زندگی خود را تغییر دهد.
وای از روزی که درک نکنیم ما درون پارادایم هستیم.
وای از روزی که سیستم هایی که ما را احاطه کرده اند را نبینیم.
وای از روزی که ندانیم سیستم زیستن ما را چه کسی طراحی کرده است.
وای از امروز که همه چیزمان تلفیقی شده است و سیستم زندگی ما را به گند کشیده اند با تلفیق اهداف خودشان در آن.
و وای از این که ما همگی مشرکیم! و هر روز هزار بار بدروغ می گوییم:
"لا اله الا الله"... "ایاک نعبد و ایاک نستعین" ... و ...
ادامه دارد... .
پی نوشت:
1. یعنی اینکه من چشم باز می کنم می بینم پدرم بعد از غذا سیگار می کشد و مادرم بعد از غذا ظرف می شوید و این می شود روش اتمام غذا برای من و برای خواهرم! یعنی تنها سنت گذشتگان است که به ما می گوید چه کنیم. همان گونه که مشرکان به پیامبر می گفتند ما پدرانمان را بت پرست یافتیم و ما هم بت می پرستیم.همانطور که بسیاری از ما پدرمان را مسلمان یافته و فکر می کنیم مسلمانیم!
2. یعنی مثلا فرهنگ هند زهد و بی نیازی از مردار دنیا را هدف مردم خود قرار می دهد و فرهنگ امریکایی حریص بودن و رفاه پرستی را.
تا کنون در مطالب مختلف و با طرق مختلف پارادایم را تشریح کرده ام.هر پارادایم با اصول بینش خود به هستی، در عمل و در سطح اجتماع نوعی شیوه زندگی را بوجود می آورد "life style " که همه چیز در آن دیده می شود. مبدا زندگی، مقصد زندگی، هدف زندگی و چگونگی زندگی.
غرب لایف استایل خاصی برای خود دارد که با توجه به فلسفه زندگی اش آن را ساخته.هر چند مجال اینجا بسیار کمتر از آن است که این شیوه ی زندگی را عمیقا بررسی کنیم اما اجمالا اشاره میکنم که شیوه خاص زندگی غربی وسایل خاص خود را می طلبد. فلسفه زندگی غربی اومانیسم است و هدفش خوشی و راحتی و ولنگاری و شهوت. و به دنبال مقصدی و مبدایی نیست جز آنچه فراهم کننده همین خوشی و راحتی و لذت باشد. اصول بنیادی و چهار چوب این شیوه زندگی این هاست ؛گاهی از معنویت و عرفان و گاهی از مادی گرایی برای رسیدن به این مقصود استفاده می کند. گاهی مسیحیت پروتستان را باب می کند و گاهی مولوی می خواند و خود را تسکین می دهد.(1) گاهی با راسیسم هیتلری فردای روشن تر را ندا می دهد و گاهی با کمونیسم لنینی انسان را بیچاره می کند.(تنها بخاطر ادعایش در روش زندگی اش که میخواهد "خطر کند و مستقل بیاندیشد!"(2)) فرقی نمی کند همه اینها، هر چند ظاهرا شوروی و آلمان با هم جنگ می کردند اما هر دو پرورده انسان محوری مدرنیته اند. هر دو می خواستند انسان را به گونه ای بهتر به آن راحتی معهود خویش برسانند.هیتلر در پی آن بود که اَبرَ مردی را که نیچه وعده داده بود بیابد و استالین بهشت زمینی کمونیسم را می ساخت!
اما شیوه زندگی اسلامی را کجا باید جست؟ بر فرض که فهمیدیم پارادایم غربی یک سره باطل است چگونه می توان به شیوه زندگی اسلامی راه یافت و هدف و مقصد و فلسفه و شیوه خود را بکمک اسلام بدست آورد.
جدا از اینکه کل اسلام و کتاب قرآن آموزش روش حیات طیبه است در این نوشتار می خواهم به داستان های قرآن اشاره کنم.به تاریخی که خداوند در قرآن از آن حرف زده. تاریخی که اگر اسلام را یک پارادایم مستقل بدانیم می فهمیم که نه قصه و افسانه است و نه فقط مثال هایی برای درس گرفتن(که البته این هم هست)؛ بلکه عین واقعیت است که می تواند برای زندگی ما بزیبایی یک الگو بسازد.بهتر بگویم می تواند یک مدل و الگوی کامل برای زندگی با تمامی جزییاتش باشد. بعقیده من یکی از مهم ترین علل تاکید فراوان قرآن بر این روایات تاریخی و مطالعه تاریخ همین است. برای اینکه ما نمونه کامل یک زندگی راستین را مشاهده کنیم و الگو بگیریم.
اجازه دهید مقصود خود را با بیان یک مثال روشن کنم. فیلسوفان اگزیستانسیالیست مانند "ژان پل سارتر" برای توضیح فسلفه خویش و بیان نظریات و مقاصد خود از رمان استفاده می کردند. امسال سارتر معتقدند که وقتی در مورد انسان سخن می گوییم باید همه هستی او را در نظر بگیریم و هستی را بشکافیم و (همان گونه که "میلان کوندرا" می گوید) تنها از عهده رمان بر می آید که با تمام وجود درگیر زندگی انسان می شود و به مخاطب اجازه می دهد آنگونه از زندگی را با عمق فهم خود لمس کند.
در مورد بحث ما هم وضعی مشابه این داریم.برای اینکه زندگی را یاد بگیریم باید نمونه یک زندگی در برابرمان باشد؛ و آنچه قرآن از زندگی پیامبران و مردان خدا برایمان نقل می کند برای همین مقصود است، و اینها نمونه آرمانی از زندگی توحیدی است.
ادامه دارد... .
پی نوشت:
1. غرب برای چه در جست و جوی مولوی است؟ قطعا نه از ایران دل خوشی دارد و نه از اسلام! او به دنبال مُسکّن؛ برای آلام وحشتناک خودش است؛ بدنبال معنویت های پوشالی، به دنبال خدایی که برایش گریه کنی اما به حرفش گوش ندهی! حال بیا و ببین ما را که کجای کاریم و بیخبر از همه جا برای مال خود کردن مولوی سینه می چاکیم!! غافل از اینکه اصل ماجرا چیست.
2. این جمله ی معروف کانت خطاب به باصطلاح روشنگران رنسانس بود.
